Cang Zhu (Atractylodes lancea): Aromatyczne zioło medycyny chińskiej – wysuszanie wilgoci, składniki aktywne
Cang Zhu zajmuje ważne miejsce w tradycyjnej medycynie chińskiej. Aromatyczne kłącze stosowano wszędzie tam, gdzie organizm tracił lekkość, a wilgoć zaburzała trawienie, krążenie Qi i ogólny komfort. Współczesne badania potwierdzają, że za jego działaniem stoją dziesiątki związków aktywnych – od seskwiterpenów po polisacharydy – dzięki którym zioło łączy tradycyjne zastosowania z nowoczesną wiedzą fitochemiczną.
Jak Cang Zhu wspiera organizm według TCM
Cang Zhu, czyli kłącze Atractylodes lancea lub Atractylodes chinensis, w TCM od wieków pełni funkcję surowca wspierającego osuszanie wilgoci, wzmacnianie śledziony i rozpraszanie zimna według tradycyjnej medycyny chińskiej. Historyczne źródła opisują je jako zioło regulujące Qi w środkowym obszarze ciała, poprawiające trawienie oraz łagodzące objawy wynikające z nagromadzenia wilgoci – takie jak uczucie ciężkości, wzdęcia, biegunki czy osłabienie. W dawnych klasyfikacjach uważano je za surowiec o szerokim zakresie działania: nie tylko usuwało wilgoć, lecz także wspierało funkcje śledziony, dzięki czemu organizm odzyskiwał lekkość i prawidłową pracę metaboliczną.
Zgodnie z opisami zawartymi m.in. w Shennong Bencao Jing, Cang Zhu wzmacniało transport i transformację treści pokarmowej, redukowało stagnację oraz zapobiegało gromadzeniu flegmy powstającej na skutek zaburzonej pracy śledziony. Podkreślano również jego aromatyczną naturę, która miała „przenikać” przez zastoje i odblokowywać drogi przepływu Qi, co czyniło je ważnym składnikiem preparatów stosowanych w bólach stawów, obrzękach, problemach trawiennych oraz przeziębieniach tradycyjnie powiązanych z wilgocią i zimnem.
Składniki aktywne Cang Zhu
Zidentyfikowano ponad 200 składników aktywnych obecnych w surowcu (Zhang i in. 2021). Ich struktura chemiczna i proporcje różnią się w zależności od odmiany botanicznej oraz regionu uprawy, co według cytowanej analizy wpływa zarówno na aromat, jak i intensywność działania farmakologicznego. Autorzy sugerują również, że różnorodność tych związków może przekładać się na aktywność przeciwzapalną, regulującą motorykę przewodu pokarmowego oraz modulującą odpowiedź immunologiczną.
Najważniejsze grupy substancji aktywnych to:
Seskwiterpeny – hinesol, β‑eudesmol, atraktylenol i atraktylenolidy odpowiadają za aromatyczny profil surowca oraz wspierają pracę układu pokarmowego i łagodzenie stanu zapalnego.
Poliacetyle – regulują motorykę jelit i hamują wybrane mediatory zapalne.
Polisacharydy – ALP‑1, ALP‑3 i FOS wpływają na funkcjonowanie układu odpornościowego i równowagę mikrobioty jelitowej.
Kiedy warto sięgnąć po to aromatyczne zioło?
Cang Zhu wspiera funkcje trawienne na wielu poziomach, co przytaczają tradycyjne opisy, a badania farmakologiczne zdają się te właściwości potwierdzać. Ekstrakty z Atractylodes lancea mogą regulować motorykę jelit poprzez opóźnianie opróżniania żołądka oraz stymulowanie perystaltyki, a także łagodzą dyskomfort związany z biegunkami, wzdęciami i uczuciem pełności. Związki takie jak β‑eudesmol, hinesol, atraktylodin oraz atraktylenolidy działają na mięśniówkę przewodu pokarmowego oraz mediatory zapalne, co przekłada się na wsparcie gojenia błony śluzowej, zmniejszenie stanów zapalnych i stabilizację funkcji trawiennych.
W ujęciu tradycyjnej medycyny chińskiej Cang Zhu zmniejsza objawy kojarzone z „wilgocią”, takie jak ciężkość, uczucie lepkości w ciele, obrzęki czy sztywność stawów wynikającą ze stagnacji Qi. Współczesne analizy (Zhang i in. 2021) zdają się potwierdzać, że działanie to może wynikać z aktywności przeciwzapalnej, regulacji wydzielania hormonów trawiennych oraz modulacji odpowiedzi immunologicznej.
Surowiec może również wpływać na odporność poprzez aktywację makrofagów, zwiększanie produkcji cytokin oraz modulację funkcjonowania komórek jelitowych. Obecne w Cang Zhu polisacharydy, w tym FOS i ALP‑3, stymulują rozwój korzystnej mikrobioty jelitowej oraz wspierają równowagę immunologiczną, co wpisuje się w tradycyjnie opisywaną rolę wzmacniania śledziony i harmonizowania środkowego obszaru ciała.
Zasady bezpiecznego stosowania i łączenia z innymi ziołami
Cang Zhu tradycyjnie bywa łączone z innymi surowcami, takimi jak Magnolia officinalis, Poria, Citrus reticulata czy Phellodendron, aby wzmocnić kierunek terapeutyczny receptury. W tradycji stosowano dawki od 5 do 25 g, zależnie od charakteru dolegliwości. Dostępne dane wskazują na bezpieczeństwo stosowania w tych zakresach, choć zmienność składu chemicznego w zależności od regionu pochodzenia podkreśla znaczenie standaryzacji i ostrożności przy długotrwałej suplementacji. Każde stosowanie ziół o tak szerokim działaniu należy skonsultować z lekarzem lub wykwalifikowanym specjalistą TCM, szczególnie przy chorobach przewlekłych lub równoczesnym przyjmowaniu leków.
Bibliografia: Wen-jin Zhang, Zhen-yu Zhao, Li-kun Chang, Ye Cao, Sheng Wang, Chuan-zhi Kang, Hong-yang Wang, Li Zhou, Lu-qi Huang, Lan-ping Guo, Atractylodis Rhizoma: A review of its traditional uses, phytochemistry, pharmacology, toxicology and quality control, Journal of Ethnopharmacology, Volume 266, 2021